Kościoły krakowskie

Kraków znany jest jako miasto kościołów. Pod względem ilości kościołów i osób świętych tu pochowanych, Kraków śmiało nazwać można "drugim Rzymem" , jak uczynił to kardynał Gaetano w XVI w. Obecnie w Krakowie znajduje się ponad 120 kościołów, z których połowę zbudowano w XXw.

Tu opisujemy tylko kilka z najważniejszych kościołów krakowskich, do których dotrzeć można spacerując po Starym Mieście.

Więcej...

Katedra Królewska na Wawelu

Katedra Królewska na Wawelu pod wezwaniem świętych Stanisława i Wacława należy do budowli o największym znaczeniu w historii Polski. Jest koronacyjnym kościołem królów polskich, miejscem wiecznego spoczynku monarchów polskich, a także wielkich twórców polskiej kultury, takich jak Adam Mickiewicz i Juliusz Słowacki.


Na miejscu obecnego kościoła gotyckiego istniały dwie katedry romańskie. Najwcześniejsza, tzw. "pierwsza" katedra została ufundowana przez Kazimierza Odnowiciela. Jej pozostałości zostały odkryte w czasie XX-wiecznych badań archeologicznych. Drugą katedrę zaczęto budować za Bolesława Chrobrego, budowę kontynuował Władysław Herman (od niego jest nazywana "hermanowską"), a dokończył Bolesław Krzywousty. Zachowało się z niej nieco więcej niż z pierwszej – m. in. krypta p.w. św. Leonarda i dolna część wieży Srebrnych Dzwonów.


W roku 1089 prawdopodobnie sprowadzono tu z kościoła na Skałce szczątki biskupa Stanisława Szczepanowskiego. Od tego czasu z katedrą związany jest kult świętego. W roku 1320 jeszcze w katedrze romańskiej Władysław Łokietek koronował się na króla Polski. Biskup krakowski Nanker wkrótce potem rozpoczął budowę nowej katedry.


Katedrę otaczają trzy wieże. Z nich najważniejsza to wieża Zygmuntowska, w której wisi słynny dzwon "Zygmunt". We wnętrzu kościoła, pomiędzy filarami oddzielającymi nawę główną od południowej znajduje się wysokiej klasy nagrobek króla Władysława Jagiełły. Na płycie wierzchniej widać postać zmarłego władcy, opierającą się stopami o bazyliszka (symbol zła pokonanego przez króla).

 

Pośrodku świątyni znajduje się konfesja św. Stanisława, w której złożono szczątki św. Stanisława, głównego patrona Polski. XVII-wieczna trumna wykonana jest ze srebra i ozdobiona medalionami z życia św. Stanisława. Jest tam m.in. scena bitwy pod Grunwaldem, ponieważ uważano, że św. Stanisław przyczynił się do wygranej. Konfesja zwana jest Ara Patriae, czyli Ołtarz Ojczyzny. Jest to święte miejsce dla każdego Polaka. Tu przez wieki królowie składali zdobyczne trofea. Tutaj np. król Władysław Jagiełło zawiesił chorągwie krzyżackie zdobyte pod Grunwaldem. Ostatnią chorągiew złożył tu Jan III Sobieski po wspaniałym zwycięstwie nad Turkami pod Wiedniem.


W katedrze znajduje się też krucyfiks pochodzący z końca XIV stulecia. Jest to słynący cudami krzyż świętej królowej Jadwigi. Przed nim modliła się św. Jadwiga i według legendy przemówił do niej ukrzyżowany Chrystus. W związku z tym w 1987 r. relikwie królowej umieszczono w mensie ołtarza przed krucyfiksem.


Katedra Wawelska wiąże się też z dziejami współczesnymi. Jako kościół biskupi ściśle powiązana jest z osobą Jana Pawła II. Tu spoczywa marszałek Józef Piłsudski, Władysław Sikorski i, jako ostatni tu pochowany, prezydent Lech Kaczyński.

Kościół Mariacki

Kościół archiprezbiterialny p.w. Wniebowzięcia Maryi Panny, czyli Kościół Mariacki, położony przy północno-wschodnim narożniku Rynku Głównego, jest jednym z najbardziej znanych kościołów w Polsce. Ten XIV-wieczny, gotycki kościół jest w Krakowie, kościołem, po Katedrze, najważniejszym. Zdobiące go dwie wieże stanowią nieodłączną część wizerunku Krakowa. Wyższa zwiana jest Hejnalicą i to z niej  co godzinę grany jest hejnał, będący jednym z symboli Krakowa.

 

Wnętrze Kościoła Mariackiego zdobi późnogotycki ołtarz Zaśnięcia NMP, pierwsze i najbardziej znane z dzieł Wita Stwosza, bezwątpienia najwspanialsze dzieło sztuki w Krakowie, będące inspiracją dla wielu pokoleń polskich artystów. Ten piękny poliptyk jest największym ołtarzem gotyckim na świecie. Duże wrażenie na zwiedzjących robi ałtarz w momencie otwiarcia, co odbywa się codziennie tuż przed południem. W kościele warto równiez przyjrzeć się witrażom z XVw. oraz nowszym elementom wystroju - polichormii autorstwa Jana Matejki czy witrażom Józefa Mehoffera.

Kościół św. Wojciecha

Kościół Św. Wojciecha należy do najstarszych w Krakowie - stał w tym miejscu, na rozwidleniu szlaków handlowych, długo przed lokacją miasta i wytyczeniem Rynku. Według legendy wygłaszał tu swoje kazania Święty Wojciech, jeden z patronów Polski, przed wyprawami misyjnymi na Prusy w X wieku.

 

W kościele można wyodrębnić kilka kolejnych faz: przedromańską, romańską (portal od strony pd.), gotycką, renesansową i barokową. Prawdopodobnie zbudowano go w XIw. na szczątkach drewnianej, być może jeszcze pogańskiej budowli. Zachowane i eksponowane fragmenty romańskich murów kościoła św. Wojciecha są najstarszym zabytkiem w obrębie Rynku Głównego. Na uwagę zasługuje krucyfiks w tęczy (z XV wieku) oraz obraz przedstawiający św. Wojciecha (z XVII wieku, domniemane dzieło Kaspra Kurcza).
W podziemiach znajduje się Muzeum Dziejów Rynku.

Kościół śś Piotra i Pawła

Kościół św. Piotra i Pawła położony jest przy ulicy Grodzkiej, w pobliżu kościoła św. Andrzeja. Jest to jedna z pierwszych budowli baroku w Polsce, ufundowana dla jezuitów przez Zygmunta III. Ogrodzenie z rzeźbami apostołów pochodzi z XVIII wieku i jest projektu Kacpra Bażanki.


Kościół jest typowym kościołem barokowym:  ma jednonawowy korpus z nawami bocznymi pełniącymi jednocześnie funkcję kaplic bocznych, transept z kopułą na skrzyżowaniu oraz prostokątne prezbiterium zamknięte półkolistą apsydą. Dwukondygnacyjna fasada przypomina rzymski kościół Il Gesu w Rzymie (główny kościół jezuicki). W niszach fasady znajdują się posągi świętych jezuickich dłuta D. Heela, nad portalem głównym godło zakonu jezuitów, a w górnej kondygnacji posągi św. Zygmunta i św. Władysława.


Oświetlenie wnętrza zostało podporządkowane teatralizacji mszy św. w baroku: światło miało skupiać się na odprawiającym mszę księdzu, a boczne filary wspierające kopułę stwarzać wrażenie kulis teatralnych. Stiukowa dekoracja, głównie na sklepieniach, jest autorstwa G. B. Falconiego: w apsydzie prezbiterium są to sceny z życia św. św. Piotra i Pawła oraz posągi patronów Polski - św. Wojciecha i św. Stanisława. W nawach bocznych dekoracja staje się bardziej swobodna - pojawiają się tam postacie puttów wplecionych w ornamentalne kompozycje i plafony.


W podziemiach kościoła pochowany jest ks. Piotr Skarga , jezuita, teolog, pisarz i kaznodzieja, czołowy przedstawiciel polskiej kontrreformacji. Jego  pomnik stoi na placu św. Marii Magdaleny, na przeciwko kościoła.

Kościół św. Katarzyny

Kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej i św. Małgorzaty został ufundowany przez Kazimierza Wielkiego w 1363r. Smukła i strzelista sylwetka świątyni jest jednym z najlepszych przykładów architektury gotyckiej w Krakowie i w Polsce. Jest to kościół trójnawowy, bazylikowy, bezwieżowy, bez transeptu. W XV wieku dobudowano od południa późnogotycką kruchtę z dwoma portalami o bogatej, kamiennej dekoracji rzeźbiarskiej. Obecne sklepienie nawy głównej kościoła pochodzi z XIX wieku i jest drewnianą imitacją poprzedniego, zniszczonego w czasie trzęsienia ziemi. Od północy do kościoła przylega gotycki klasztor sióstr Augustianek z wirydarzem i krużgankami. W prezbiterium znajduje się wspaniały barokowy ołtarz z obrazem przedstawiającym mistyczne zaślubiny św. Katarzyny.


Z budową kościoła związana jest pewna legenda:
Król Kazimierz Wielki był rozpustnikiem, dlatego biskup Krakowa, by go ukarać, rzucił na niego klątwę. Ksiądz Marcin Baryczka poszedł przekazać królowi tę wiadomość, za co władca kazał utopić go w Wiśle. Gdy zrozumiał co zrobił, za pokutę, nad rzeką w miejscu gdzie wyłowiono ciało biednego księdza, ufundował kościół. Jest więc to kościół ekspiacyjny.

Kościół "na Skałce"

Kościół św. Michała Archanioła i św. Stanisława Biskupa w Krakowie to miejsce tradycyjnie wiązane z tragiczną śmiercią św. Stanisława, który tutaj miał ponieść śmierć w r. 1079 z rozkazu króla Bolesława Śmiałego. Według legendy stała tu niegdyś świątynia pogańska i na jej miejscu zbudowano kościół romański p.w. św. Michała Archanioła. W XIVw. gotycką świątynię postawił Kazimierz Wielki. Od 1472r. opiekują się nią Paulini, sprowadzeni do Krakowa przez Jana Długosza, który niebawem wystawił im nowy kościół. Jan Dlugosz sam spoczął na Skałce w 1480r.
Obecny barokowy kościół powstał w latach 1733-51 wg. planów architekta Antoniego Muntzera.

 

W 750 rocznicę kanonizacji św. Stanisława Ojciec Święty Jan Paweł II podniósł kościół na Skałce do rangi bazyliki mniejszej. Od 1089r. zwłoki biskupa spoczywają w katedrze wawelskiej, ale to Skałka jest miejscem jego kultu. Przed trumną biskupa w katedrze wawelskiej koronowano królów polskich. Do ceremoniału koronacyjnego należała także pielgrzymka pokutna z Wawelu na Skałkę.


W 1880r. urządzono w krypcie kościoła Groby Zasłużonych, w której spoczęli zasłużeni dla polskiej kultury i nauki:
Jan Długosz, Wincenty Pol, Lucjan Siemieński, Józef Ignacy Kraszewski, Teofil Lenartowicz, Adam Asnyk, Henryk Siemiradzki, Stanisław Wyspiański, Jacek Malczewski, Karol Szymanowski, Ludwik Solski, Tadeusz Banachiewicz, Czesław Miłosz.

Kościół św. Anny

Kościół św. Anny położony jest przy ulicy św. Anny, w sąsiedztwie Collegium Medicum i Collegium Maius. Jest kościołem akademickim Uniwersytetu Jagiellońskiego.


Pierwszy drewniany kościół spłonął na początku XV w. Wówczas na jego miejscu wzniesiono murowany kościół w stylu gotyckim, którego fundatorem był król Władysław Jagiełło. Wyburzono go w XVII w. i zastąpiono obecnym, wykonanym według projektu Tylmana z Gameren. Kościół św. Anny w Krakowie uchodzi za jedną z najpiękniejszych budowli barokowych w Polsce.


Kościół posiada piękną dekorację stiukową zaprojektowaną i wykonaną przez znakomitego barokowego artystę działającego w Krakowie -  Baltazara Fontanę. W ołtarzu głównym umieszczony jest obraz św. Anny, pędzla Jerzego Siemiginowskiego, a w prawym ramieniu transeptu konfesja św. Jana Kantego zawierająca relikwie tego, kanonizowanego w 1767 roku, patrona Uniwersytetu Jagiellońskiego. Obok umieszczono wota, wśród których zobaczyć można buńczuki tureckie z 1683 roku zdobyte przez Jana III Sobieskiego pod Wiedniem.

Kościół św. Andrzeja

Kościół św. Andrzeja (u. Grodzka 53) jest świątynią zbudowaną w stylu romańskim pod koniec XI w., z fundacji palatyna Sieciecha. Według Długosza broniła się tutaj ludność Krakowa przed Tatarami w 1241r. W 1320 r. kościół przejęły klaryski, które do dziś się nim opiekują.

 

Kościół zachował do dziś pierwotną bryłę romańską. Ma on charakter obronny. Jest to kościół z dwuwieżowym masywem zachodnim, transeptem i emporami. Fasada uwieńczona jest dwoma wieżami z biforiami. Wraz z triforium u szczytu fasady, okna te kontrastują z ciężką masą części dolnej.

 

Wnętrze zostało na początku XVIII w. gruntownie zbarokizowane i posiada bardzo bogaty wystrój malarski i rzeźbiarski. Twórcą sztukaterii jest Baltazar Fontana, a autorem polichromii Karol Dankwart. Warto też zwrócić uwagę na piękną rokokową ambonę w kształcie łodzi z 3. ćw. XVIII w.

W klasztorze klarysek, znajdującym się przy kościele św. Andrzeja, przechowywane są najstarsze w Polsce figurki jasełkowe, pochodzące z początku XIV wieku.

 

Kościół Franciszkanów

Bazylika św. Franciszka z Asyżu (ul. Franciszkańska 2) wraz z przyległym klasztorem należy do najstarszych zabytków Krakowa. W roku 1237 książę Henryk Pobożny sprowadził Franciszkanów z Pragi. Fundatorem kościoła był książę Bolesław Wstydliwy, który został tam pochowany wraz z siostrą, bł. Salomeą. Zostali tu też pochowani synowie Władysława Łokietka (Stefan i Władysław). Największe nieszczęście dla kościoła stanowił pożar w 1850 roku. Spłonęła wtedy znaczna część świątyni.


W obecnym kształcie kościół Franciszkanów jest budowlą ceglaną, orientowaną. Składa się z prezbiterium, transeptu i nawy oraz kilku kaplic.
Wnętrze kościoła urządzone jest w stylu neogotyckim. Na szczególną uwagę zasługuje polichromia i witraże. Malowidła w prezbiterium oraz w transepcie są dziełem Stanisława Wyspiańskiego. Jednak jego najświetniejszą pracą w tym kościele jest witraż "Bóg Ojciec – Stań się" nad głównym wejściem. Witraż ten ukazuje Boga w momencie stwarzania świata. Ciekawostką jest fakt, że dzieło zostało odwrotnie ułożone, w związku z czym, patrząc z wnętrza kościoła, w geście stworzenia uniesiona jest lewa ręka Stwórcy. Również w prezbiterium znajdują się witraże projektu Stanisława Wyspiańskiego przedstawiające bł. Salomeę, św. Franciszka oraz cztery żywioły.


Kościół posiada trzy kaplice: Bł. Salomei, Męki Pańskiej i Matki Boskiej Bolesnej. Interesującą kaplicą jest kaplica Męki Pańskiej. Znajduje się tam figura Chrystusa Bolesnego, a na jej ścianach wiszą stacje Męki Pańskiej - dzieło Józefa Mehoffera.W kaplicy pochowana jest bł. Aniela Salawa, krakowska służąca beatyfikowana w 1991 r. przez papieża Jana Pawła II. Wystawiono tu również naturalnej wielkości replikę Całunu Turyńskiego.


W kaplicy Błogosławionej Salomei znajdują się szczątki błogosławionej. W XVII wieku postawiono tam nowy ołtarz z marmuru i alabastru z posągami m.in. księcia Bolesława Wstydliwego i jego matki księżnej Grzymisławy oraz z obrazem wyobrażającym wizję bł. Salomei. W niszy obok ołtarza umieszczona jest trumienka zawierająca kości księcia Bolesława Wstydliwego.


Trzecia kaplica to kaplica Matki Boskiej Bolesnej. Znajduje się tu cudowny obraz Matki Boskiej Bolesnej w otoczeniu aniołów trzymających insygnia Męki Pańskiej. To wizerunek Smętnej Dobrodziejki czczony od wieków przez lud Krakowa.


W krużgankach kościoła podziwiać można galerię portretów biskupów krakowskich.

Kościół Dominikanów

Kościół pod wezwaniem świętej Trójcy należy do zakonu Dominikanów, założononego przez Św. Dominika w XIII wieku. Dominikanie przybyli do Krakowa z Bolonii w 1222 roku, a sprowadził ich biskup Iwo Odrowąż, który oddał dominikanom kościół parafialny Św. Trójcy, przenosząc parafię do kościoła Mariackiego. W 1250 roku przystąpiono do budowy obecnej świątyni. Od około XV wieku kościół był wiele razy przebudowywany. Kres świetności kościoła położył straszliwy pożar w 1850 roku. Wypaliło się całe wnętrze z wyjątkiem niektórych kaplic, runęło sklepienie. Natychmiast po pożarze przystąpiono do kompleksowej restauracji świątyni. 12 lat po zakończeniu odbudowy kościół konsekrowano.


Obecny kościół Dominikanów to ceglano-kamienna wysmukła trójnawowa bazylika w typie filarowo-skarpowym z wydłużonym prezbiterium, zamkniętym ścianą prostą. W kościele, obok ołtarza pochowany jest książę Leszek Czarny, zmarły w roku 1288.
Najbardziej godną uwagi z wielości kaplic kościoła Dominikanów, jest kaplica Św. Jacka, o której można powiedzieć, że należy do najwybitniejszych dzieł sztuki w Polsce. W niej znajdują się szczątki świętego. W XVIII wieku ozdobił ją stiukami Baltazar Fontana, a polichromię wykonał Karol Dankwart. Sceny z życia św. Jacka namalowanał Tomasza Dolabella.
Drugą ciekawą kaplicą jest kaplica Myszkowskich ufundowana w roku 1614. Jest specyficzna i ciekawa, ponieważ można w niej zobaczyć galerię rodziny Myszkowskich. Są to rzeźbione postacie rodu wewnątrz kopuły. Tę kaplicę łatwo rozpoznać z zewnątrz, gdyż jest udekorowana boniowaniem. Do budowy wykorzystano szlachetny srebrzystoczarny marmur, kolumny są w kolorze delikatnego, złamanego różu, a elegancję podkreślają białe stiuki.
Inną godną wspomnienia kaplicą jest kaplica Różańcowa, gdzie pochowano matkę i brata króla Jana III Sobieskiego, zwycięzcy spod Wiednia.
W prezbiterium kościoła znajduje się wykonana według projektu Wita Stwosza, brązowa płyta upamiętniająca wybitnego humanistę - Filipa Kallimacha, zmarłego w 1496 roku.

Kościół Bożego Ciała

Kościół Bożego Ciała to gotycka budowla stanowiąca urbanistyczny akcent rozległego kompleksu budynków, na który składa się orientowany kościół oraz fundowany w 1405 roku klasztor kanoników regularnych, połączony z nim przejściem wspartym na arkadach. Pochowany jest w nim św. Stanisław Kazimierczyk (kanonizowany w 2010r.). Podobnie jak kościół św. Katarzyny jest to kościół trójnawowy, bazylikowy, bez transeptu - posiada natomiast luźno stojącą wieżę oraz malowniczą sygnaturkę. We wnętrzu na uwagę zasługuje ambona w kształcie łodzi i reprezentacyjny ołtarz główny z obrazami Tomasza Dolabelli. Wrto również wspomnieć, że kościół posiada największe w Krakowie organy, zaprojektowane na 83 głosy.


Z kościołem wiąże się legenda, która głosi, że do podjęcia budowy kościoła skłoniło króla Kazimierza Wielkiego odnalezienie w sposób cudowny hostii wraz z monstrancją, którą złodzieje ukradli z kolegiaty Wszystkich Świętych, przypuszczając, że jest ze złota. Wkrótce przekonali się o swojej pomyłce i monstrancję wraz z hostią porzucili na błotnistych szuwarach wsi Bawół. Opatrzność w sposób cudowny wskazała miejsce, w którym ukryty był Najświętszy Sakrament. Na pamiątkę tego wydarzenia w 1340 roku król Kazimierz Wielki wybudował kościół ku czci Bożego Ciała.